در شرایطی که سازمانها با تغییرات سریع، محدودیت منابع و افزایش مطالبات ذینفعان روبهرو هستند، کارشناسان بر این باورند که تداوم رویکردهای سنتی در حوزه بازرسی و نظارت، پاسخگوی نیازهای امروز نیست و دفاتر بازرسی و بهبود عملکرد باید نقشی فراتر از کنترل و کشف تخلفات ایفا کنند.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، دکتر صادق حسنی، پژوهشگر و مشاور مدیرکل در امور ایثارگران، با اشاره به اهمیت جایگاه نظامهای نظارتی، معتقد است کارآمدی، سلامت اداری و پایداری عملکرد سازمانها بیش از آنکه به افزایش سازوکارهای نظارتی وابسته باشد، به هماهنگی میان نظامهای اطمینانبخشی، ارزیابی عملکرد، مدیریت عدمقطعیت و اصلاح مستمر ساختارهای سازمانی وابسته است.
وی با بیان اینکه دفاتر بازرسی و بهبود عملکرد تنها یک واحد اداری نیستند، اظهار کرد: «این دفاتر بهعنوان یکی از مؤلفههای زیرساختی حکمرانی، وظیفه تقویت قابلیت اطمینان سازمان، ارتقای کیفیت تصمیمگیری، کاهش شکنندگی نهادی و افزایش ظرفیت انطباق با محیط را بر عهده دارند.»
به گفته این پژوهشگر، هر فاصلهای میان مأموریت راهبردی دفاتر بازرسی و عملکرد واقعی آنها، تنها یک ضعف مدیریتی نیست، بلکه میتواند نشاندهنده کاهش بلوغ نظام حکمرانی و افت توان سازمان در صیانت از منافع عمومی و تحقق مأموریتهای اجتماعی باشد. از همین رو، بازتعریف جایگاه این دفاتر برای استقرار نظامی اثربخش، مسئولانه و ارزشآفرین ضروری است.
حسنی با تأکید بر لزوم عبور از الگوی سنتی نظارت گفت: «بازرسی که صرفاً بر کشف تخلف، رسیدگی به شکایات و گزارشنویسی پس از وقوع مسائل متمرکز باشد، بهتنهایی پاسخگوی پیچیدگیهای محیط سازمانی امروز نیست.»
وی افزود: «نظارت زمانی اثربخش خواهد بود که از سطح کنترل پسینی عبور کرده و به سمت پیشگیری، یادگیری سازمانی و ارتقای مستمر عملکرد حرکت کند.»
این پژوهشگر معتقد است دفاتر بازرسی باید از یک واحد صرفاً کنترلی به مرکزی برای تحلیل، ارزیابی، پیشبینی و بهبود تبدیل شوند؛ مرکزی که با اتکا به دادهها و شاخصهای عملکردی بتواند آسیبپذیریهای سازمان را پیش از تبدیل شدن به بحران شناسایی کرده و زمینه اصلاح را فراهم کند.
وی همچنین درباره مأموریت این دفاتر اظهار کرد: «مأموریت اصلی این دفاتر نباید صرفاً یافتن خطاها و ثبت نارساییها باشد، بلکه باید کمک به ایجاد سازمانی یادگیرنده، پاسخگو و کارآمد باشد.»
حسنی با اشاره به نقش فناوری در تحول نظام بازرسی، بهرهگیری از داده و ابزارهای نوین را یکی از الزامات تحقق حکمرانی هوشمند دانست و گفت: «دفاتر بازرسی و بهبود عملکرد با استفاده از نظامهای اطلاعاتی، داشبوردهای مدیریتی، تحلیل شاخصها و پایش مستمر فرآیندها میتوانند از رویکرد واکنشی فاصله گرفته و به سمت نظارت پیشنگر حرکت کنند.»
وی تأکید کرد که نظارت دادهمحور، امکان ارزیابی عملکرد بر پایه شواهد واقعی، شناسایی گلوگاههای سازمانی و اجرای اقدامات اصلاحی مبتنی بر تحلیل را فراهم میکند.
این پژوهشگر استقلال حرفهای دفاتر بازرسی را نیز از الزامات موفقیت آنها عنوان کرد و گفت برخورداری از جایگاه سازمانی مناسب، دسترسی به اطلاعات، ارتباط مستقیم با سطوح تصمیمگیر و حمایت مدیریتی، پیششرط ایفای نقش مؤثر این واحدها در نظام حکمرانی است.
حسنی در ادامه با انتقاد از تبدیل شدن گزارشها به محصول نهایی فرآیند بازرسی، اظهار کرد: «گزارش باید نقطه آغاز اصلاح باشد، نه پایان کار.»
وی افزود: «بازرسی اثربخش زمانی معنا پیدا میکند که یافتهها به تصمیم، تصمیم به اقدام و اقدام به بهبود پایدار منجر شود.»
به اعتقاد وی، تحول در نظام بازرسی بدون سرمایه انسانی توانمند نیز امکانپذیر نیست و بازرسان امروز علاوه بر تسلط بر قوانین، باید در حوزههایی مانند تحلیل داده، مدیریت ریسک، ارزیابی عملکرد، تفکر سیستمی و مهارتهای ارتباطی نیز توانمند باشند.
حسنی همچنین نقش نظامهای نظارتی در افزایش اعتماد را مورد توجه قرار داد و گفت هرچه فرآیندهای نظارتی شفافتر، حرفهایتر و مبتنی بر عدالت باشند، اعتماد کارکنان و ذینفعان نیز افزایش خواهد یافت و این موضوع میتواند به ارتقای سرمایه اجتماعی، کاهش زمینههای فساد، افزایش پاسخگویی و بهبود کیفیت خدمات منجر شود.
وی در جمعبندی ت أکید کرد که آینده سازمانهای موفق متعلق به ساختارهایی است که نظارت را ابزاری برای یادگیری، اصلاح و توسعه پایدار میدانند و افزود حرکت به سمت تصمیمگیری مبتنی بر داده، استفاده از فناوریهای نوین، تقویت استقلال حرفهای و بازتعریف مأموریت دفاتر بازرسی، از مهمترین گامها برای تحقق حکمرانی هوشمند و استقرار نظام حکمرانی اثربخش در سازمانها به شمار میرود.
انتهای پیام
