به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، حسن سجادزاده، عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی‌سینا، در نشست تخصصی ـ رسانه‌ای «شهرهای انسان‌محور، هوشمند و پایدار» که به مناسبت روز جهانی شهرها، با تأکید بر ضرورت فاصله گرفتن از الگوهای یکسان توسعه شهری، معتقد است برنامه‌ریزی برای شهرها باید متناسب با ویژگی‌های اقلیمی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی هر منطقه انجام شود.
وی با بیان اینکه «شهر یک موجود زنده است و دانش‌ها، نگرش‌ها و بینش‌های مختلف در آن حضور دارند»، اظهار کرد: مفاهیمی مانند توسعه پایدار، شهر انسان‌محور و شهر هوشمند، موضوعات کاملاً جدیدی نیستند و شهرسازی در گذشته نیز به مشارکت، پایداری و شهر ایده‌آل توجه داشته است. با این حال، گسترش تفکر ماشینی موجب شد نگاه به شهر به سمت برنامه‌ریزی ماشین‌محور و توسعه کمی تغییر کند؛ رویکردی که می‌تواند زمینه‌ساز سوداگری، زمین‌خواری و شهرفروشی باشد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی‌سینا با تأکید بر ضرورت شناخت ظرفیت‌های محلی پیش از اجرای پروژه‌های شهری، تصریح کرد: برنامه‌های توسعه نباید بر اساس الگوهای عمومی و بخشنامه‌های یکسان تدوین شوند، بلکه لازم است ابتدا ظرفیت‌ها و اولویت‌های هر شهر شناسایی و ابعاد اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی آن بررسی شود.
به اعتقاد وی، توسعه متوازن زمانی محقق می‌شود که برنامه‌ریزی‌ها بر توانایی‌ها و سرمایه‌های موجود هر شهر استوار باشد و تفاوت‌های محله‌ها و مناطق مختلف نیز در تصمیم‌گیری‌ها مورد توجه قرار گیرد.
توسعه شهری؛ نیازمند تصمیم‌گیری علمی و مشارکت دانشگاه‌ها
سجادزاده با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی، گردشگری، دانشگاهی و درمانی همدان، بهره‌گیری از این مزیت‌ها را مستلزم برنامه‌ریزی هماهنگ دانست و گفت: نمی‌توان برای همدان و شهرهای دیگر نسخه‌ای یکسان پیچید. این شهر به‌عنوان یکی از قطب‌های سلامت منطقه، به چند استان خدمات درمانی ارائه می‌کند و باید بررسی شود که چگونه می‌توان از این ظرفیت برای ایجاد فرصت‌های شغلی و درآمد پایدار استفاده کرد.
وی همچنین با انتقاد از فاصله میان مطالعات تخصصی و تصمیم‌های اجرایی در مدیریت شهری، اظهار کرد: موضوعاتی مانند مکان‌یابی میدان بار، انتخاب مسیرهای حمل‌ونقل، احداث روگذر یا زیرگذر و تصمیم درباره کنارگذر یا آزادراه باید بر پایه مطالعات تخصصی و مقایسه گزینه‌ها تعیین تکلیف شوند.
به گفته این عضو هیئت علمی، دانشگاه‌ها، مراکز مطالعاتی و مشاوران متخصص می‌توانند در این زمینه نقش مؤثری داشته باشند و نتایج پژوهش‌ها باید در تصمیم‌های نهایی اثرگذار باشد.
این موضوع از الزامات حکمرانی هوشمند در مدیریت شهری نیز به شمار می‌رود؛ چراکه تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد، استفاده از دانش تخصصی و ارزیابی آثار پروژه‌ها، امکان کاهش خطاهای مدیریتی و تخصیص مناسب‌تر منابع عمومی را فراهم می‌کند.
مشارکت شهروندان و شفافیت؛ دو رکن مدیریت هوشمند شهرها
سجادزاده افزایش آگاهی عمومی و تقویت مطالبه‌گری شهروندان را از ضرورت‌های مدیریت شهری دانست و تأکید کرد: مردم باید از تصمیم‌هایی که بر زندگی و محیط پیرامونشان اثر می‌گذارد آگاه باشند و امکان مطالبه‌گری داشته باشند.
وی با اشاره به اهمیت حفظ هویت محله‌ها افزود که اجرای پروژه‌های عمرانی نباید به تخریب بافت‌های تاریخی یا نادیده گرفتن نیازهای سایر مناطق شهر منجر شود. به گفته او، موفقیت پروژه‌ها را نمی‌توان صرفاً با کارکرد ظاهری آن‌ها سنجید، بلکه تناسب ساخت‌وساز با ساختار محله، حفظ بافت تاریخی و کیفیت زندگی ساکنان نیز باید مورد ارزیابی قرار گیرد.
این عضو هیئت علمی همچنین استفاده از فضای مجازی و ابزارهای هوشمند را در افزایش شفافیت مؤثر دانست، اما تصریح کرد که فناوری جایگزین حضور کارشناسان، مشارکت واقعی شهروندان و سازوکارهای قانونی نیست.
آب، آلودگی هوا و پسماند؛ چالش‌های اصلی پایداری شهری
عادل عربی، معاون محیط زیست انسانی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان همدان، پایداری محیط‌زیستی را موضوعی مرتبط با سلامت مردم، رفاه عمومی، حفاظت از منابع و سازگاری با تغییر اقلیم دانست.
وی تأمین پایدار آب شرب، آلودگی هوا و مدیریت پسماند را از مهم‌ترین مسائل محیط‌زیستی همدان برشمرد و اظهار کرد: بخش مهمی از آب شهر از استان و حوضه آبخیز دیگری تأمین می‌شود، در حالی که در داخل استان نیز ظرفیت‌هایی وجود دارد که از آن‌ها به‌درستی استفاده نشده است.
عربی با اشاره به تأثیر گردوغبار در فصل‌های گرم و پدیده وارونگی دما در فصل سرد بر کیفیت هوای همدان، گفت: حدود ۴۷ هزار و ۹۰۰ هکتار کانون گردوغبار در استان شناسایی شده که بر همدان نیز اثر می‌گذارد. همچنین ترافیک و نحوه مدیریت حمل‌ونقل در تشدید آلودگی هوا نقش دارند.
وی مدیریت پسماند را از دیگر ضرورت‌های محیط‌زیستی دانست و بر اهمیت تفکیک زباله از مبدأ، توسعه بازیافت و استفاده از سوخت حاصل از پسماند تأکید کرد. به گفته او، بخشی از مواد قابل بازیافت همچنان دفن می‌شوند و برای بهبود وضعیت موجود باید آگاهی عمومی و مشارکت شهروندان افزایش یابد.
معاون محیط زیست انسانی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان همدان همچنین با اشاره به ضرورت توزیع متوازن امکانات محیط‌زیستی در مناطق مختلف شهر، اظهار کرد: هوشمندسازی زمانی مفید است که به کاهش مصرف انرژی، آسایش شهروندان و کاهش آلودگی هوا منجر شود.
وی توسعه پایش‌های آنلاین و لحظه‌ای کیفیت هوا را از اقدامات این اداره‌کل برشمرد و گفت: داده‌های سامانه پایش کیفیت هوا در دسترس عموم قرار دارد و شهروندان می‌توانند وضعیت هوا را در شهرها و روستاها مشاهده کنند.
نظارت هوشمند و پاسخ‌گویی؛ ضرورت حفاظت از سرمایه‌های شهری
مهدی حیدری، عضو شورای شهر همدان نیز با انتقاد از فاصله میان عنوان شهر سبز پایدار و عملکرد عملی مدیریت شهری، بر ضرورت حفاظت از فضاهای سبز و دارایی‌های عمومی تأکید کرد.
وی با اشاره به اهمیت شفافیت در تصمیم‌گیری‌های شهری گفت: شورای شهر در ابتدای دوره مصوبه‌ای درباره شفافیت با ۱۱ رأی تصویب کرد که یکی از محورهای آن پخش زنده جلسات بود. به اعتقاد او، اجرای کامل این مصوبه می‌توانست امکان اطلاع شهروندان از تصمیم‌های مرتبط با فضای سبز و واگذاری زمین‌ها را فراهم کند.
حیدری همچنین نظارت هوشمند بر ترافیک را از ابزارهای مؤثر در کنترل تخلفات رانندگی و خودروهای آلاینده دانست و گفت: سامانه‌های نظارتی به سامانه یکپارچه معاینه فنی ایران (سیمفا) متصل شده‌اند و امکان شناسایی خودروهای فاقد معاینه فنی و کنترل سرعت‌های غیرمجاز را فراهم می‌کنند.
با این حال، وی تکمیل کنارگذر همدان را برای کاهش ترافیک عبوری، آلودگی هوا و افزایش ایمنی و آرامش شهری ضروری دانست و تأکید کرد که جریمه و کنترل خودروهای آلاینده به‌تنهایی راه‌حل اساسی نیست.
این عضو شورای شهر همچنین با انتقاد از نگاه درآمدمحور به تغییر کاربری اراضی شهری، خاطرنشان کرد که تصمیم‌گیری درباره فضای سبز و سایر دارایی‌های عمومی باید بر اساس منافع عمومی، مطالعات کارشناسی و شفافیت انجام شود، نه توافق‌های پشت‌پرده یا منافع گروهی.
مجموع دیدگاه‌های مطرح‌شده نشان می‌دهد که دستیابی به توسعه پایدار شهری، صرفاً با اجرای پروژه‌های عمرانی یا استفاده از تجهیزات فناورانه محقق نمی‌شود. شناخت ویژگی‌های بومی، بهره‌گیری از دانش دانشگاهی، دسترسی عمومی به اطلاعات، نظارت مؤثر و مشارکت شهروندان باید در کنار فناوری قرار گیرند.
در چنین شرایطی، حکمرانی هوشمند می‌تواند چارچوبی برای پیوند دادن داده، تخصص، شفافیت و مشارکت اجتماعی در مدیریت شهرها باشد؛ رویکردی که هدف آن تنها هوشمندسازی تجهیزات و زیرساخت‌ها نیست، بلکه بهبود کیفیت تصمیم‌گیری و حفاظت از منافع عمومی در مسیر توسعه شهری است.
انتهای پیام
توسعه شهری بدون مشارکت مردم و تصمیم‌گیری علمی امکان‌پذیر نیست
