شتاب تحولات اقتصادی و فناورانه در سالهای اخیر، الگوهای سنتی سیاستگذاری شهری را با چالش جدی روبهرو کرده است. دیگر نمیتوان تنها با تکیه بر سرمایهگذاریهای کالبدی و پروژههای عمرانی، به رقابتپذیری پایدار دست یافت. تجربه شهرهای موفق نشان میدهد که بیتوجهی به ابزارهای نوین تحلیل، مدلهای نوآورانه تأمین مالی و سازوکارهای جدید حکمرانی، نهتنها بهرهوری منابع را کاهش میدهد، بلکه فرصتهای خلق ارزش پایدار را نیز محدود میکند.
اقتصاد زیارت؛ مزیت رقابتی یا نقطه آسیبپذیر؟
شهر مشهد به دلیل ماهیت زیارتی و سهم بالای بخش خدمات، از ساختار اقتصادی خاصی برخوردار است؛ ساختاری که بخش عمده آن حول حضور زائر و ارائه خدمات مرتبط شکل گرفته است. با این حال، تداوم این الگو در قالبهای سنتی میتواند به اشباع بازار، کاهش بازده سرمایه و افزایش شکنندگی در برابر شوکهای بیرونی منجر شود.
در ادبیات جدید اقتصاد شهری، «اقتصاد زیارت» تنها به اقامت و خدمات مستقیم محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از حوزهها از جمله مدیریت دیجیتال تجربه زائر، گردشگری سلامت، صنایع فرهنگی و خلاق، لجستیک شهری و زیرساختهای دادهمحور را در بر میگیرد. این نگاه، اقتصاد زیارتی را به یک نظام چندبخشی و میانرشتهای تبدیل میکند.
گذار از سرمایهگذاری فیزیکی به داراییهای نامشهود
مطالعات دانشگاهی معتبر تأکید دارند که عبور از توسعه مبتنی بر ساختوساز به سمت توسعه مبتنی بر سرمایه انسانی، زیرساختهای دانشی و فناوریهای نرم، نقش تعیینکنندهای در افزایش تابآوری اقتصادی شهرهای زیارتی دارد. این رویکرد با نظریههای رشد درونزا و اقتصاد دانشبنیان همسو است و بر ظرفیت جذب نوآوری و همافزایی میان بخش عمومی، خصوصی و دانشگاهی تأکید میکند.
در این چارچوب، استفاده از مفاهیمی مانند «حکمرانی هوشمند شهری (Smart Urban Governance)»، تحلیل کلاندادههای رفتاری زائران، مدلهای تأمین مالی ترکیبی و مشارکت عمومی ـ خصوصی، بهعنوان پیشنیازهای بازطراحی سیاستهای سرمایهگذاری شهری مطرح میشود. به بیان دیگر، حکمرانی هوشمند نه یک انتخاب تزئینی، بلکه یک ضرورت راهبردی برای آینده اقتصاد مشهد است.
سرمایهگذاری اثربخش؛ فراتر از پروژههای عمرانی
در شرایط کنونی، سرمایهگذاری مؤثر صرفاً به افزایش تعداد پروژههای فیزیکی محدود نمیشود. آنچه اهمیت دارد، تعریف سبدی از پروژههای پیشران است که بازده اجتماعی قابل اندازهگیری داشته و در میانمدت به ارتقای بهرهوری کل عوامل تولید منجر شود.
توسعه پلتفرمهای هوشمند خدمات زائر، راهاندازی مراکز نوآوری تخصصی در گردشگری سلامت و خدمات زیارت، و استقرار نظام ارزیابی عملکرد مبتنی بر شاخصهای اقتصاد شهری و پایداری، میتواند زمینهساز شکلگیری اکوسیستمی دانشبنیان و رقابتپذیر در مشهد باشد.
آینده اقتصاد مشهد؛ انتخابی سرنوشتساز
آینده اقتصادی این شهر در گرو تصمیمی آگاهانه است: ادامه مسیر سنتی یا حرکت به سوی سیاستگذاری شواهدمحور، فناورانه و آیندهنگر. تنها با چنین تغییری میتوان ساختار خدماتی موجود را به نظامی تابآور، ارزشآفرین و رقابتپذیر در سطح ملی ارتقا داد.
یادداشت از: احمد آذرکیش، فعال حوزه اقتصاد
انتهای پیام
