رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با تشریح ابعاد برنامه «ساخت چین ۲۰۲۵» گفت: این برنامه نمونهای موفق از پیوند میان سیاستگذاری، پژوهش و صنعت است که توانست طی یک دهه، چین را از کشوری متکی بر تولیدات کمهزینه به یکی از بازیگران اصلی فناوریهای پیشرفته جهان تبدیل کند.
سیدطه حسین مدنی در گفتوگو با پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، با اشاره به روند شکلگیری این برنامه اظهار کرد: دولت چین از سال ۲۰۱۰ تصمیم گرفت مسیر توسعه صنعتی خود را تغییر دهد و به جای اتکا به نیروی کار ارزان، تولید محصولات دانشبنیان و فناوریهای پیشرفته را در اولویت قرار دهد. در همین راستا، از ظرفیت اندیشکدهها، دانشگاهها و مراکز پژوهشی برای بررسی آثار متقابل سیاستهای اقتصادی و اجتماعی استفاده شد و نتیجه این مطالعات، تدوین برنامهای ۱۰ ساله بود که در سال ۲۰۱۵ با عنوان «ساخت چین ۲۰۲۵» معرفی شد.
وی افزود: هدف این برنامه، تبدیل چین به کشوری پیشرو در تولیدات هایتک و ارتقای جایگاه این کشور در زنجیره ارزش جهانی بود. بر همین اساس، حوزههایی مانند فناوری اطلاعات، رباتیک، خودروهای برقی، تجهیزات حملونقل ریلی، تجهیزات نیرو، مواد پیشرفته، زیستفناوری، نیمهرساناها و هوش مصنوعی به عنوان صنایع راهبردی انتخاب شدند و سیاستهای حمایتی گستردهای برای توسعه آنها در نظر گرفته شد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با بیان اینکه دولت چین برای تحقق اهداف این برنامه مجموعهای از ابزارهای حمایتی را به کار گرفت، گفت: معافیتهای مالیاتی، یارانههای نوآوری، ایجاد صندوقهای بزرگ صنعتی، توسعه استانداردهای تولید هوشمند و تقویت زنجیرههای تأمین داخلی از جمله اقداماتی بود که زمینه رشد صنایع پیشرفته را فراهم کرد. البته با افزایش تنشهای تجاری میان چین و آمریکا، استفاده مستقیم از عنوان «ساخت چین ۲۰۲۵» کاهش یافت، اما اهداف این برنامه در قالب سیاستهای جدید صنعتی و برنامههای توسعهای چین همچنان دنبال شد.
مدنی با اشاره به نقش اندیشکدهها در موفقیت این برنامه خاطرنشان کرد: چین امروز بیش از ۱۹۰۰ اندیشکده فعال دارد که بخش قابل توجهی از آنها در فرآیند تصمیمسازی و سیاستگذاری کشور مشارکت میکنند. دولت این کشور نیز از همان مراحل اولیه تدوین برنامه، نظرات کارشناسی این مراکز را مبنای تصمیمات خود قرار داد.
وی با اشاره به نمونههایی از مشارکت اندیشکدهها در روند توسعه چین، ادامه داد: آکادمی مهندسی چین با مشارکت صدها متخصص صنعتی و دانشگاهی، گزارشی درباره آینده صنایع پیشرفته تهیه کرد که بخش مهمی از سند «ساخت چین ۲۰۲۵» بر پایه آن تدوین شد. همچنین مرکز پژوهشهای توسعه شورای دولتی با هشدار نسبت به وابستگی چین در حوزه نیمهرساناها و فناوری اطلاعات، ضرورت سرمایهگذاری در این بخشها را مطرح کرد. از سوی دیگر، آکادمی علوم اجتماعی چین نیز پیامدهای اجتماعی اجرای این برنامه را بررسی و درباره احتمال افزایش شکاف توسعه میان مناطق مختلف کشور هشدار داد که این موضوع در اصلاح سیاستهای حمایتی دولت مورد توجه قرار گرفت.
وی با تأکید بر اینکه تجربه چین نشاندهنده پذیرش نقدها و پیشنهادهای اندیشکدهها در فرآیند سیاستگذاری است، گفت: این کشور توانست میان دانشگاه، اندیشکده و دولت یک ارتباط منسجم ایجاد کند؛ به گونهای که دانشگاهها تولیدکننده دانش، اندیشکدهها تبدیلکننده این دانش به سیاستهای اجرایی و دولت مسئول اجرای برنامههای ملی شدند. این همان مدلی است که در ادبیات سیاستگذاری از آن با عنوان واسطهگری دانش یاد میشود و نشان میدهد بدون پیوند میان پژوهش و اجرا، تحقق تحولهای بزرگ صنعتی امکانپذیر نیست.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به نتایج مطالعات انجامشده درباره این برنامه اظهار کرد: پژوهشهای دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا و دانشگاه فودان نشان میدهد شرکتهایی که در چارچوب این برنامه فعالیت کردند، از حمایتهای بیشتری در حوزه نوآوری برخوردار شدند و عملکرد آنها در زمینه تحقیق و توسعه، ثبت اختراع، بهرهوری و سودآوری بهبود یافت. همچنین مطالعات مؤسسه تحقیقاتی رودیوم حاکی از آن است که چین توانسته وابستگی خود به واردات را در بسیاری از صنایع کاهش دهد و جایگاه شرکتهای داخلی را در بازارهای جهانی تقویت کند، هرچند در برخی فناوریهای پیشرفته همچنان با چالشهایی روبهرو است.
مدنی یکی از مهمترین آثار اجرای این برنامه را تحول صنعت خودروسازی چین عنوان کرد و گفت: شرکت BYD با اتکا به سیاستهای حمایتی دولت، به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان خودروهای برقی جهان تبدیل شد و صادرات خود را به شکل قابل توجهی افزایش داد. علاوه بر این، برندهایی مانند NIO، XPeng و Li Auto نیز در همین دوره شکل گرفتند یا توسعه یافتند و اکنون محصولات خود را به بازارهای مختلف از جمله اروپا صادر میکنند.
وی ادامه داد: دستاوردهای این برنامه تنها به صنعت خودرو محدود نمیشود، بلکه چین در بازار جهانی باتری خودروهای برقی نیز به جایگاه نخست دست یافته است و شرکت CATL اکنون بزرگترین تولیدکننده باتری در جهان محسوب میشود. همچنین سرمایهگذاری گسترده در حوزه نیمهرساناها، توسعه مدلهای بومی هوش مصنوعی، افزایش صادرات تجهیزات ریلی و تبدیل شدن به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان پنلهای خورشیدی، از دیگر نتایج اجرای این سیاست صنعتی است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با بیان اینکه برنامه «ساخت چین ۲۰۲۵» به عنوان یک شتابدهنده سیاستی عمل کرده است، گفت: حمایتهای مالی، توسعه زیرساختهای صنعتی و اجرای برنامههای آزمایشی باعث شد شرکتهای بومی با سرعت بیشتری رشد کنند و سهم خود را در بازارهای جهانی افزایش دهند؛ موضوعی که در مقابل، واکنشهای سیاسی و تجاری برخی کشورها از جمله آمریکا و کشورهای اروپایی را نیز به دنبال داشته است.
مدنی با اشاره به پیوند این تجربه با مفهوم حکمرانی هوشمند گفت: تجربه چین نشان میدهد حکمرانی هوشمند تنها به معنای استفاده از فناوریهای نوین نیست، بلکه بر تصمیمگیری مبتنی بر داده، بهرهگیری از ظرفیت اندیشکدهها، مشارکت نهادهای علمی در سیاستگذاری و ارزیابی مستمر نتایج سیاستها استوار است. در چنین الگویی، دولت با اتکا به شواهد علمی و تحلیلهای کارشناسی، سیاستهای توسعهای را تدوین و همزمان با رصد مستمر نتایج، امکان اصلاح و بهروزرسانی آنها را فراهم میکند. از این منظر، برنامه «ساخت چین ۲۰۲۵» را میتوان نمونهای از حکمرانی هوشمند در عرصه توسعه صنعتی دانست؛ مدلی که تلاش میکند با ایجاد پیوند میان دانش، سیاستگذاری و اجرا، مسیر دستیابی به اهداف کلان اقتصادی و فناورانه را هموار کند.
مدنی با اشاره به ظرفیتهای قابل استفاده این تجربه برای ایران اظهار کرد: اندیشکدهها میتوانند حلقه اتصال میان دانشگاه و نظام اجرایی باشند و با ارائه راهکارهای مبتنی بر پژوهش، به ارتقای کیفیت تصمیمگیری، افزایش بهرهوری و بهبود حکمرانی کمک کنند.
مدنی افزود: لازمه تحقق این هدف آن است که این مراکز ضمن حفظ پشتوانه علمی، از پرداختن صرف به مباحث نظری فاصله گرفته و با مطالعات تطبیقی، ارتباط مستمر با دانشگاهها و دستگاههای اجرایی و تمرکز بر حل مسائل واقعی کشور، نقش فعالتری در فرآیند سیاستگذاری ایفا کنند.
انتهای پیام
