سیدطه‌حسین مدنی در گفت و گو با پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، اظهار کرد: برنامه‌ریزی برای آینده به اطلاعات قابل اعتماد نیاز دارد و هرگونه ضعف در آمار و داده‌های مورد استفاده می‌تواند مسیر سیاستگذاری و برنامه‌های توسعه‌ای را از اهداف اصلی دور کند.
وی افزود: گسترش توانایی هوش مصنوعی در بررسی حجم زیادی از اطلاعات، فرصت تازه‌ای برای تحلیل شرایط و پیش‌بینی تحولات فراهم کرده است؛ اما این قابلیت زمانی ارزشمند خواهد بود که داده‌های ورودی واقعی و دقیق باشند. پردازش اطلاعات نادرست، حتی با پیشرفته‌ترین ابزارها، نمی‌تواند نتیجه‌ای قابل اتکا تولید کند.
تفاوت توسعه با آینده‌پژوهی
مدنی با اشاره به تفاوت رویکردهای توسعه، توسعه پایدار و آینده‌پژوهی گفت: در برنامه‌ریزی توسعه‌ای معمولاً وضعیت کشور با شرایط کشورهای پیشرفته مقایسه می‌شود تا مسیر رسیدن به سطح مطلوب مشخص شود. در رویکرد توسعه پایدار، محدودیت‌ها و پیامدهای جانبی نیز مورد توجه قرار می‌گیرند تا دستیابی به اهداف، موجب تضعیف سایر بخش‌ها نشود.
وی ادامه داد: آینده‌پژوهی افق گسترده‌تری را در نظر می‌گیرد؛ زیرا ممکن است جهان در مدت اجرای یک برنامه، تغییرات بزرگی را تجربه کند و معیارهای امروز دیگر پاسخ‌گوی شرایط فردا نباشند. بنابراین، برنامه‌ریزی باید به‌گونه‌ای انجام شود که کشور ضمن شناخت وضعیت کنونی، برای تحولات احتمالی و تغییر سطح فناوری و رقابت جهانی نیز آمادگی داشته باشد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند، صنایع موشکی و پهپادی کشور را نمونه‌ای از توجه به مزیت‌ها و انتخاب مسیر متناسب با شرایط آینده دانست و اظهار کرد: تمرکز بر ظرفیت‌هایی که امکان ایجاد برتری و بازدارندگی بیشتری دارند، می‌تواند به نتایج راهبردی منجر شود. این تجربه نشان می‌دهد که انتخاب مسیر پیشرفت نباید صرفاً بر تقلید از الگوهای موجود استوار باشد، بلکه باید توانمندی‌ها و فرصت‌های پیشرو را نیز در نظر گرفت.
اقتصاد به آینده‌پژوهی داده‌محور نیاز دارد
مدنی با تأکید بر ضرورت استفاده از این رویکرد در اقتصاد کشور گفت: داده‌های اقتصادی و اجتماعی، مواد اولیه تحلیل‌های آینده‌پژوهانه هستند و هوش مصنوعی می‌تواند با پردازش آنها، ارتباط میان متغیرها و روندهای کمتر آشکار را شناسایی کند. ترکیب این دو ظرفیت، امکان بررسی سناریوهای مختلف و انتخاب مسیرهای مناسب‌تر برای توسعه پایدار را فراهم می‌کند.
وی افزود: تحلیل هم‌زمان شاخص‌هایی مانند رشد اقتصادی، سرمایه‌گذاری، اشتغال، تحولات جمعیتی، مهاجرت و مصرف انرژی می‌تواند نشانه‌هایی از تغییرات آینده را آشکار کند. همچنین بررسی اطلاعات متنی موجود در اخبار، مصوبات و سایر منابع می‌تواند در شناخت انتظارات اقتصادی و تغییرات نگرش عمومی مؤثر باشد.
مدنی گفت: هوش مصنوعی این امکان را فراهم می‌کند که پیامدهای احتمالی سیاست‌های مختلف، از جمله تغییرات در حوزه انرژی یا نرخ ارز، پیش از اجرا بررسی و با یکدیگر مقایسه شوند. چنین رویکردی می‌تواند هزینه تصمیم‌گیری مبتنی بر آزمون‌وخطا را کاهش دهد؛ البته نتایج به کیفیت داده‌ها و فرضیات مورد استفاده وابسته است.
پراکندگی آمار، مانع تصمیم‌گیری مؤثر
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به چالش‌های نظام آماری کشور گفت: دستگاه‌های اجرایی اطلاعات زیادی تولید می‌کنند، اما این داده‌ها همیشه به شکل منسجم و تحلیلی در فرایند سیاستگذاری مورد استفاده قرار نمی‌گیرند. نگاه مقطعی به آمار، پایگاه‌های اطلاعاتی پراکنده و اختلاف در شیوه محاسبه شاخص‌ها، از موانع استفاده مؤثر از ظرفیت داده‌هاست.
وی افزود: اختلاف میان آمارهای رسمی منتشرشده از سوی نهادهای مختلف درباره شاخص‌هایی مانند تورم و رشد اقتصادی، نمونه‌ای از مشکلاتی است که می‌تواند ارزیابی وضعیت واقعی کشور را دشوار کند. در چنین شرایطی، استفاده از هوش مصنوعی نیز لزوماً به شناخت دقیق‌تر منجر نمی‌شود و حتی ممکن است پیش‌بینی‌هایی ظاهراً قطعی اما دور از واقعیت تولید کند.
مدنی با اشاره به ظرفیت‌های قانونی موجود، از جمله قانون مدیریت داده‌ها و اطلاعات ملی و سند ملی هوش مصنوعی، بر لزوم هماهنگی بیشتر میان دستگاه‌ها تأکید کرد و گفت: تعیین استانداردهای مشترک، مشخص بودن مسئولیت تولید و به‌روزرسانی اطلاعات و فراهم کردن امکان تبادل امن داده‌ها، از الزامات شکل‌گیری نظام یکپارچه داده است.
حریم خصوصی و نظارت انسانی را جدی بگیریم
وی ادامه داد: یکپارچه‌سازی اطلاعات باید با رعایت حقوق شهروندان، حفاظت از داده‌های حساس و تعیین سطوح دسترسی همراه باشد. همچنین اگر داده‌های مورد استفاده، برخی گروه‌ها یا مناطق را به‌درستی نمایندگی نکنند، الگوریتم‌ها ممکن است همان سوگیری‌ها را بازتولید کنند و نتایجی ناعادلانه به وجود آورند.
مدنی خاطرنشان کرد: خروجی هوش مصنوعی نباید حقیقتی قطعی تلقی شود و نتایج آن باید از نظر دقت، اعتبار و سازگاری با واقعیت‌های میدانی ارزیابی شوند. فناوری می‌تواند توان تحلیل کارشناسان را افزایش دهد، اما مسئولیت تصمیم نهایی و توجه به ملاحظات انسانی و اجتماعی همچنان بر عهده تصمیم‌گیران است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در پایان بر ضرورت تبدیل آینده‌پژوهی به بخشی از فرایند مستمر سیاستگذاری تأکید کرد و گفت: ارتقای کیفیت آمار، اتصال پایگاه‌های اطلاعاتی، پایش مستمر شاخص‌ها و به‌روزرسانی سناریوها باید در کنار توسعه توان تخصصی تحلیل داده دنبال شود. پیوند آمار معتبر، حکمرانی داده و هوش مصنوعی می‌تواند به شناسایی زودهنگام بحران‌ها، استفاده کارآمدتر از منابع و اتخاذ تصمیم‌هایی متناسب با واقعیت‌های اقتصادی و اجتماعی کشور کمک کند.
انتهای پیام
