مدیر فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت ملی صنایع پتروشیمی با تأکید بر ضرورت حرکت صنعت پتروشیمی به سمت تصمیم‌گیری مبتنی بر داده گفت: جریان دقیق، امن و به‌موقع اطلاعات، پیش‌شرط تنظیم‌گری مؤثر، ارتقای بهره‌وری و تحقق تحول دیجیتال در این صنعت است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، شهرام رضایی، مدیر فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت ملی صنایع پتروشیمی، با اشاره به حجم گسترده اطلاعات در مجتمع‌های پتروشیمی اظهار کرد: شرکت ملی صنایع پتروشیمی به‌عنوان رگولاتور صنعت، برای انجام دقیق وظایف خود به اطلاعاتی دقیق و به‌روز نیاز دارد، اما این موضوع به معنای دسترسی به تمام داده‌های شرکت‌ها نیست.
وی افزود: «رگولاتور زمانی می‌تواند تنظیم‌گری مؤثر باشد که اطلاعات دقیق و به‌موقع در اختیار داشته باشد.» به گفته او، در کنار گردش اطلاعات باید امنیت داده، پایداری سرویس‌ها و سطح دسترسی نیز به‌صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد و تبادل اطلاعات میان رگولاتور و شرکت‌های پتروشیمی نیز باید دوسویه باشد.
رضایی با بیان اینکه پیش از توسعه فناوری باید فرهنگ مشترکی درباره ارزش داده شکل بگیرد، گفت: مجتمع‌های پتروشیمی باید بدانند ارائه اطلاعات دقیق و به‌موقع چه منافعی برای آنها دارد؛ زیرا زمانی که بخش خصوصی اثر این تبادل اطلاعات را در مدیریت بهتر اکوسیستم صنعت مشاهده کند، خود برای مشارکت در این فرآیند پیش‌قدم خواهد شد.
وی با اشاره به مفهوم رگ‌تک (RegTech) یا تنظیم‌گری مبتنی بر فناوری ادامه داد: در این رویکرد، بخش خصوصی فناوری و تجربه روز را در اختیار دارد و رگولاتور نیز بر مبنای اطلاعات و فناوری موجود، وظیفه تنظیم‌گری خود را انجام می‌دهد. البته رگولاتور نباید هر اطلاعاتی را مطالبه کند و باید تنها داده‌های ضروری برای انجام وظایف خود را دریافت کند.
حکمرانی داده با حفظ مالکیت اطلاعات شرکت‌ها
مدیر فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت ملی صنایع پتروشیمی یکی از راهکارهای قابل استفاده را حکمرانی و تبادل فدرال داده دانست و توضیح داد که در این مدل، رگولاتور نیازی به دریافت تمام اطلاعات یک مجتمع ندارد، بلکه می‌تواند داده‌های مشخص و حداقلی را دریافت کند؛ به شرط آنکه این داده‌ها دقیق، معتبر و به‌موقع باشند.
رضایی افزود: حتی می‌توان الگوریتم‌ها را از سوی رگولاتور در اختیار مجتمع‌ها قرار داد تا تحلیل و بینش مورد نیاز در داخل همان مجموعه استخراج شود. به گفته وی، این مدل ضمن افزایش مشارکت بخش خصوصی، باعث می‌شود داده‌های تجاری شرکت نزد خود آن شرکت باقی بماند و نگرانی‌های مربوط به امنیت سایبری و محرمانگی نیز کاهش یابد.
وی تأکید کرد که ایجاد یک دریاچه داده برای صنعت پتروشیمی می‌تواند علاوه بر کمک به خود صنعت، اطلاعات مورد نیاز صنایع وابسته را نیز تأمین کند.
«شهاب»؛ زیرساخت تنظیم‌گری هوشمند پتروشیمی
رضایی درباره سامانه «شهاب» نیز گفت: براساس تکالیف برنامه هفتم پیشرفت، ایجاد سامانه جامع مدیریت هوشمند انرژی برای پایش جریان و فرآیندهای استخراج، انتقال، ذخیره‌سازی، تولید و مصرف در صنعت نفت در دستور کار قرار گرفته و در صنعت پتروشیمی این پروژه با عنوان «شهاب» دنبال می‌شود.
وی سامانه شهاب را نخستین و بزرگ‌ترین پروژه تحول دیجیتال در صنعت پتروشیمی توصیف کرد و افزود: هدف این سامانه، دریافت اطلاعات مجتمع‌های پتروشیمی به‌صورت فدرال و با رویکرد Zero Trust یا اعتماد صفر است؛ به‌گونه‌ای که مجتمع‌ها برای ارائه اطلاعات مجبور به ایجاد ارتباطات ناایمن یا دسترسی‌های گسترده نباشند.
مدیر فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت ملی صنایع پتروشیمی ادامه داد: این شرکت به همه اطلاعات مجتمع‌ها نیاز ندارد و تنها حداقل اطلاعات مورد نیاز را به‌صورت دقیق و لحظه‌ای دریافت می‌کند تا بتواند بالانس جرم و انرژی صنعت و در نهایت رگولاتوری هوشمند را انجام دهد.
به گفته رضایی، این اطلاعات می‌تواند مشخص کند منابعی مانند نفت، گاز و آب که وارد صنعت می‌شوند، در چه نقاطی مصرف شده و چه میزان اتلاف انرژی وجود دارد؛ موضوعی که می‌تواند به مدیریت بهتر منابع محدود کشور و دقیق‌تر شدن وظایف رگولاتوری کمک کند.
وی درباره کاربرد شهاب برای شرکت‌های پتروشیمی نیز اظهار کرد: این سامانه صرفاً برای سیاست‌گذار طراحی نشده و مجتمع‌ها نیز می‌توانند از اطلاعات آن استفاده کنند؛ زیرا با راه‌اندازی آن، صنعت به یک منبع اطلاعاتی به‌روز و قابل اتکا درباره میزان تولید، محل تولید و جابه‌جایی محصولات دسترسی خواهد داشت.
رضایی با اشاره به مرحله اجرای پروژه گفت: طراحی سامانه انجام شده، اما اجرای یکباره آن در کل صنعت امکان‌پذیر نیست. بر اساس برنامه، ابتدا پایلوت پروژه در یکی از مجموعه‌های وابسته به شرکت ملی صنایع پتروشیمی اجرا و پس از تأیید، با مشارکت کنسرسیومی از پتروشیمی‌ها توسعه داده خواهد شد.
وی تأکید کرد: «هدف این است که سامانه شهاب یک پروژه دولتی صرف نباشد، بلکه کل صنعت در آن مشارکت داشته باشد.» او همچنین معتقد است اجرای پروژه از سوی بخش خصوصی می‌تواند موجب حفظ مالکیت داده‌ها در شرکت‌ها و دسترسی رگولاتور به اطلاعات مورد نیاز شود.
هوش تجاری؛ پیش‌نیاز استفاده مؤثر از هوش مصنوعی
مدیر فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت ملی صنایع پتروشیمی با تأکید بر اینکه نباید از هوش مصنوعی بدون آماده‌سازی زیرساخت داده استفاده کرد، گفت: «پیش از اینکه به هوش مصنوعی برسیم، باید هوش تجاری (BI) را داشت.»
وی ادامه داد: ابتدا باید داده‌های صحیح و به‌موقع در یک دریاچه داده آماده شوند و سپس برای تصمیم‌گیری مورد استفاده قرار گیرند. پس از شکل‌گیری هوش تجاری و دسترسی به داده‌های معتبر، استفاده از هوش مصنوعی معنا پیدا می‌کند.
رضایی با اشاره به نمونه‌هایی از کاربرد هوش مصنوعی در صنعت پتروشیمی گفت: نگهداری پیش‌بینانه، شناسایی علائم وقوع حوادث، پردازش تصویر، تحلیل داده و ایجاد تصمیم‌یارهای مدیریتی از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توان از هوش مصنوعی در آنها بهره گرفت.
وی افزود: در تدوین سند جامع هوش مصنوعی صنعت پتروشیمی، پروژه‌ها بر مبنای نیازهای واقعی صنعت تعریف شده‌اند و هدف صرفاً افزایش تعداد پروژه‌های فناورانه نیست، بلکه باید مشخص شود هوش مصنوعی چگونه می‌تواند با کمترین هزینه و بهترین عملکرد، مسائل صنعت را حل کند.
آموزش نیروی انسانی؛ حلقه مفقوده تحول دیجیتال
رضایی آموزش نیروی انسانی را یکی از مهم‌ترین نیازهای صنعت دانست و گفت: «به اعتقاد بنده، آموزش از مهم‌ترین حلقه‌های مفقوده تحول دیجیتال است.»
وی افزود: حتی متخصصان حوزه رایانه نیز برای کار با مفاهیم جدید هوش مصنوعی، تحول دیجیتال و حکمرانی داده به آموزش نیاز دارند و این آموزش باید از سطح کارشناسان تا مدیران ارشد سازمان‌ها دنبال شود.
مدیر فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت ملی صنایع پتروشیمی با اشاره به ضرورت راستی‌آزمایی خروجی ابزارهای هوش مصنوعی، بر ارتقای سواد دیجیتال تأکید کرد و از تدوین طرح تأسیس آکادمی دیجیتال صنعت پتروشیمی با هدف ارتقای توانمندی‌های فنی کارکنان و شرکای زنجیره ارزش خبر داد.
هدف تحول دیجیتال؛ تصمیم‌گیری بهتر و خلق ارزش
رضایی درباره آینده تحول دیجیتال در صنعت پتروشیمی گفت: فناوری اطلاعات باید در خدمت تحول دیجیتال باشد و نباید صنعت خود را به یک فناوری خاص محدود کند، زیرا فناوری‌ها در طول زمان تغییر می‌کنند.
وی تأکید کرد: «هدف باید این باشد که تحول دیجیتال به تصمیم‌گیری بهتر و درنهایت به تحول در خلق ارزش و مدل‌های کسب‌وکاری منجر شود.»
به گفته او، میزان موفقیت تحول دیجیتال را باید با نتایجی مانند افزایش تصمیم‌گیری مبتنی بر داده، ارتقای بهره‌وری، افزایش ایمنی، کاهش هزینه‌ها و بهبود عملکرد صنعت سنجید.
حکمرانی داده زمانی معنا دارد که به تصمیم‌گیری منجر شود
مدیر فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت ملی صنایع پتروشیمی در تشریح مفهوم حکمرانی داده گفت: حکمرانی داده به معنای تعیین چارچوبی روشن برای مدیریت اطلاعات است؛ به‌گونه‌ای که محل نگهداری داده، سطح دسترسی، هدف استفاده، مسئولیت صحت و اعتبار اطلاعات و چرخه عمر داده مشخص باشد.
وی تصریح کرد: «اما مهم‌تر از همه، حکمرانی داده زمانی معنا پیدا می‌کند که تصمیم‌گیری بر اساس آن انجام شود.»
رضایی ادامه داد: داشتن یک داشبورد مدیریتی مناسب به‌تنهایی به معنای تحقق حکمرانی داده نیست؛ اگر مدیر در نهایت تصمیم خود را بدون اتکا به اطلاعات موجود اتخاذ کند، حکمرانی داده محقق نشده است.
وی در پایان گفت: اگر جریان آزاد، امن، دقیق و به‌موقع داده در صنعت برقرار شود، سامانه شهاب و سایر زیرساخت‌های مورد نیاز توسعه یابد، هوش تجاری مستقر شود و هوش مصنوعی بر این زیرساخت قرار گیرد، می‌توان از تحقق تحول دیجیتال واقعی در صنعت پتروشیمی سخن گفت.
به گفته رضایی، هدف نهایی این مسیر آن است که صنعت پتروشیمی با استفاده از داده، منابع کشور را هوشمندانه‌تر مدیریت کند، تصمیم‌های دقیق‌تر و اثربخش‌تری بگیرد و زمینه خلق ارزش بیشتر و تصمیم‌گیری آینده‌نگرانه را فراهم آورد.
انتهای پیام
